Gdzie podziały się motyle?

Wczoraj podczas jednego z moich zwykłych spacerów zaczęłam się rozglądać. Znane drzewa, kilka bujnie kwitnących kwiatów i mnóstwo słońca. A jednak brakowało ruchu.

Pomyślałam: ale gdzie się podziały motyle?

Z dzieciństwa pamiętam balkony pełne życia, łąki, które wiosną i latem zdawały się mienić skrzydłami: białymi, żółtymi, pomarańczowymi, brązowymi i niebieskawymi. Jedne były małe i nerwowe, inne powolne i latały nisko, jak cedronella.

Dziś natomiast zdarza się iść długo i nie spotkać ani jednego. Zaczęłam się więc zastanawiać, czy to tylko moje nostalgiczne wrażenie.

Ale nie. Liczebność motyli naprawdę spada. I dzieje się to stopniowo. Jednego lata widzisz ich trochę mniej. L’anno następnego jeszcze mniej. Potem się przyzwyczajasz.

Każde pokolenie dorasta z innym wyobrażeniem przyrody. Jeśli jako dziecko widziałaś dziesiątki motyli w ciągu jednego popołudnia, to była twoja norma. Jeśli dzisiejsza dziewczynka widzi dwa, dla niej to będzie norma.

Jako dorosłe motyle odwiedzają kwiaty i przyczyniają się do zapylania dzikich i uprawnych roślin. Na wszystkich etapach życia stają się też pożywieniem dla innych zwierząt: ptaków, gadów, płazów, małych ssaków i innych owadów.

Dlatego wszystko jest ze sobą powiązane. Kiedy znika jeden motyl, słabnie jedna relacja. Jeśli zniknie ich wiele, wiele więzi zaczyna się zrywać.

Według Europejskiej Agencji Środowiska europejski indeks motyli łąkowych, oparty na danych dotyczących 17 gatunków typowych dla środowisk trawiastych, spadł o 50% w latach 1991–2023.

(https://www.eea.europa.eu/en/analysis/indicators/grassland-butterfly-index-in-europe-1)

O połowę w nieco ponad trzydzieści lat. Ta liczba nie oznacza, że każdy gatunek zmniejszył swoją liczebność w takim samym stopniu i wszędzie.

Ogólny trend jest jednak taki, że liczebność motyli łąkowych gwałtownie spada, a za ten spadek odpowiadają przede wszystkim gatunki wyspecjalizowane, potrzebujące ściśle określonych warunków do przetrwania.

L’Italia jest jednym z najbogatszych pod względem różnorodności biologicznej krajów Europy. To bogactwo wynika z różnorodności tutejszych krajobrazów.

Motyle również opowiadają o tym bogactwie. W naszym kraju żyją setki gatunków motyli dziennych.

Polska Czerwona Lista motyli włoskich oceniła 289 gatunków motyli dziennych. Wśród nich jeden gatunek uznano za wymarły we Włoszech w ostatnim czasie: Lycaena helle. Osiemnaście gatunków uznano za zagrożone wyginięciem.

Wśród nazw, które warto zapamiętać, są Euphydryas maturna, Papilio alexanor, Erebia christi, Hipparchia sbordonii i Parnassius mnemosyne.

Dlaczego znikają?

Pierwszą przyczyną jest utrata i przekształcanie siedlisk.

Wiele łąk bogatych w kwiaty zamieniono w tereny zabudowane, zbyt często koszono lub doprowadzono do ich degradacji. 

Kolejnym problemem jest intensywne rolnictwo, związane ze stosowaniem pestycydów, herbicydów i nawozów.

Kolejnym problemem jest fragmentacja siedlisk. Odizolowana łąka, otoczona drogami, betonem, opryskiwanymi polami lub jałowymi ogrodami, może nie wystarczyć. Motyle muszą się przemieszczać, spotykać i zasiedlać nowe obszary, 

Jest jeszcze zmiana klimatu. Coraz gorętsze lata, długotrwałe susze, wcześniejsze wiosny i zmienione pory roku mogą zaburzać cykl życiowy motyli.

Motyle szybko reagują na zmiany w środowisku.

Dlatego wykorzystuje się je jako wskaźniki stanu ekosystemów. Gdy jakość środowiska się pogarsza, motyle często szybko to pokazują. Jeśli natomiast siedlisko zostaje odtworzone, lepiej zarządzane, pozostawione do kwitnienia i chronione przed pestycydami, motyle również mogą na to zareagować.

A jednak nie wszystko stracone.

Eksperci podkreślają, że motyle mają duży potencjał odbudowy populacji, jeśli stworzy się im sprzyjające warunki środowiskowe.

Gdy łąka jest użytkowana mniej intensywnie, ogranicza się stosowanie pestycydów, pozwala rosnąć dzikim kwiatom, żywopłotom i roślinom żywicielskim, motyle mogą znów się pojawić.

Bo skoro mogą wrócić, nasze wybory naprawdę mają znaczenie. Te dotyczące rolnictwa. Polityki. Urbanistyki. Ale także te podejmowane w domu.

Balkon sam nie uratuje wszystkich motyli, podobnie jak bardziej dziki ogród. Ale każda tętniąca życiem przestrzeń może stać się małym punktem oporu w krajobrazie, który staje się coraz uboższy.

Możemy wybierać rośliny przyjazne zapylaczom, takie jak lawenda, tymianek, oregano, szałwia, werbena, chabry, krwawnik, malwa, nagietek, ogórecznik, koniczyna czy rozmaryn. Możemy też zrobić miejsce dla dzikich roślin, zamiast od razu je usuwać.

Możemy zostawić część ogrodu mniej skoszoną i mniej uporządkowaną. Możemy też z większą świadomością przyjrzeć się naszym codziennym wyborom. To, co jemy, co kupujemy, jakie materiały wybieramy, spożycie mięsa, samo pojęcie „czystości” i „porządku”, które stosujemy w zielonych przestrzeniach: wszystko ma znaczenie.