Legendy włoskich wróżek | Odc. 1 — Fata Morgana

✨Naszą podróż pośród zaczarowanych stworzeń Włoch rozpocznijmy na Sycylii, krainie ognia i wiatru. Właśnie tutaj, między Etną a Cieśniną Mesyńską, opowiada się o potężnej, przepięknej i niebezpiecznej wróżce: Fata Morganie.

 

Podobno po tym, jak zaprowadziła swojego brata Artura aż pod stopy Etny – gdzie chciał umieścić miecz Excalibur – Morgana postanowiła już stamtąd nie odchodzić. Na Sycylii znalazła idealną siedzibę dla swojej mocy: między Etną a Cieśniną Mesyńską zbudowała swój kryształowy pałac, magiczne i niedostępne domostwo, ukryte przed wzrokiem śmiertelników i chronione przez burze oraz złudzenia.

Każdy, kto próbował do niej dotrzeć, był oszukiwany. Morgana sprawiała, że pojawiały się zamki i porty zawieszone nad morzem, skłaniając żeglarzy do wiary, że ratunek jest blisko, choć w rzeczywistości wabiła ich ku niebezpieczeństwu. Słynęła ze swojej przebiegłości i urody, ale także z okrucieństwa: podobno nieszczęśnicy kończyli jako więźniowie lub niewolnicy, ofiary jej czarów.

Nawet normański król Roger padł ofiarą jej mocy. Obserwując wybrzeże z Kalabrii, ujrzał Sycylię tak blisko, że wydawała się w zasięgu ręki. Rzucił się do morza, przekonany, że z łatwością do niej dopłynie, lecz utonął wśród fal, zwiedziony wizją, którą narzuciła mu Morgana.

I dziś legenda głosi, że Fata Morgana wyłania się z morza na srebrnym statku ciągniętym przez siedem koni, wrzucając trzy kamienie do wody i rysując znaki na niebie. Wtedy morze się wznosi i staje się niczym lśniący kryształ, a na jego falach pojawiają się obrazy miast, zamków, zawieszonych filarów i ludzkich postaci.

W 1643 roku duchowny ojciec Ignazio Angelucci opowiedział, że był świadkiem cudu: zobaczył, jak morze podnosi się na jego oczach, a następnie staje się przezroczyste i odbija architektoniczne cuda, których żaden człowiek nie potrafiłby wyjaśnić.

Kim jednak naprawdę była Morgana?

Jej postać wywodzi się ze średniowiecznego cyklu arturiańskiego, w którym przedstawiana jest jako przyrodnia siostra króla Artura, ukochana (i wrogini) Merlina, władczyni celtyckiego zaświata. Po raz pierwszy pojawia się w Roman de Troie z XII wieku pod imieniem Orva/Morva, z czasem przekształcając się w Morganę: archetyp mściwej, czarodziejskiej kochanki, uwodzicielskiej, lecz śmiertelnie niebezpiecznej.

W europejskim folklorze przybierała wiele postaci: uzdrowicielki, czarownicy, pani umarłych. W poemacie Erec opisano ją jako zdolną latać, oddychać pod wodą, władać ogniem i zamieniać ludzi w kamień. Potrafi jednak także uleczyć każdą chorobę, w tym szaleństwo, za pomocą cudownych maści. Morgana żyje na cienkiej granicy między boginią, wróżką i czarownicą – uosabia kobiecą moc w jej najbardziej niejednoznacznym i czarującym aspekcie.

Jej historia opowiada o demonizowaniu dawnych bóstw kobiecych wraz z nadejściem chrześcijaństwa, o strachu i pożądaniu, które średniowieczny człowiek rzutował na postać magicznej kobiety. Niegdyś czczona, później budząca lęk, Morgana stała się najdoskonalszym uosobieniem mrocznej wróżki, olśniewającej i niebezpiecznej.

A jednak za legendą kryje się także naturalna tajemnica.

Gdy panują szczególne warunki atmosferyczne – zimne powietrze nad morzem i cieplejsze nad nim – światło się załamuje i rzuca na horyzont falujące obrazy: to rzadkie zjawisko optyczne zwane właśnie Fatą Morganą. Ukazuje się jako nierealna wizja zawieszona na niebie, w której odległe wybrzeża unoszą się i mnożą, stwarzając złudzenie, że Sycylia i Kalabria stykają się.

Nauka znalazła wyjaśnienie.
Ale dla tych, którzy mieszkają nad brzegami cieśniny, każdy miraż nadal jest wiadomością od wróżki.
Gdy morze staje się lustrem, a ląd tańczy na horyzoncie,
Morgana powróciła.

Lubię myśleć, że Morgana żyje nie tylko w wodach Cieśniny Mesyńskiej, ale także w każdym z nas.
To archetyp złudzenia i uwodzenia, ale także zakazanej wiedzy. Uosabia te części nas, które czegoś chcą za wszelką cenę, które widzą to, czego pragną, zamiast tego, co jest rzeczywiste. To uwodzicielska, ale niebezpieczna strona duszy.

W psychologii głębi Morganę można postrzegać jako:

L’Kobiecy Cień: potężna, zmysłowa i nieposłuszna kobieta, którą społeczeństwo próbowało stłamsić;

Czarodziejka: ta, która zna zioła, duchy, ciało i tajemnicę;

Przewodniczka liminalna: istota, która prowadzi nas za zasłonę złudzeń, przez przejście z jednego etapu naszego życia do drugiego;

Mistrzyni odwróconej prawdy: zmusza nas, byśmy spojrzeli w twarz własnym projekcjom i odróżnili to, co chcemy zobaczyć, od tego, co jest.

Nie wszystko, co się błyszczy, jest prawdziwe.
I nie wszystko, co wydaje się mroczne, jest złe.
Między zachwytem a strachem, między światłem a cieniem, Morgana dowodzi, że aby naprawdę poznać samych siebie, musimy przejść przez własne złudzenia.

To pierwszy przystanek w naszym cyklu poświęconym „Włoskich legendach faerie” — podróż przez wróżki, duchy, czarownice i zaczarowane stworzenia z naszej tradycji ludowej. Do następnej opowieści...